“Yeni ildən bir çox məhsullar, xidmətlər, həm qeyri-ərzaq, həm də ərzaq məhsulları qiymət artımına məruz qalacaq. Çünki həm yanacağın artması, həm ildən-ilə yenilənən və artan inflyasiya istər-istəməz qiymət artımına səbəb olur. Xidmətlərin, eyni zamanda istehsal olunan məhsulların qiymətində artım ilk növbədə ona görə meydana gəlir ki, məhsulların, o cümlədən xidmətlərin maya dəyəri artır”.
Bu fikirləri Medialive.az-a açıqlamasında Azərbaycan Qiymətləndiricilər Cəmiyyətinin sədri (AQC), iqtisadçı ekspert Vüqar Oruc deyib.
O bildirib ki, işçi qüvvəsinin əməkhaqları artdığı halda, məhsulun özünün də maya dəyəri bahalaşır:
“Maya dəyərə daxil olanlar məhsulun özüdür, yəni hər hansı bir məhsul, ona çəkilən xərclər bu cür xarakterizə oluna bilər. İşçi qüvvəsi. İşçi qüvvəsinin əməkhaqlarında artım olduğu zaman məhsulun özünün maya dəyəri bahalaşır. Bundan əlavə, logistik daşıma xərcləri. Daşıma xərcləri yanacağın qiyməti artırıldıqda yüksəlmiş olur. Digər tərəfdən məhsullarımızın bir çoxu daxili potensial hesabına, digər hissəsi isə xaricdən gətirilərək istehsal olunur. Tərkib hissələri xaricdən gələndə artıq yeni qiymətə ölkəmizə daxil olur. Bu baxımdan da məhsulun maya dəyəri artır.
Daxildə də təbii ki, işçi qüvvəsi istehsal xərcləri və yanacaq sərf olunan xərclər yüksəldiyinə görə son nəticədə məhsulun maya dəyəri, sonra isə onun bazara təklif qiymətləri də artmış olur. Bu cür zəncirvari reaksiya qiymət artımına səbəb olur. Digər bir tərəfdən əməkhaqları artdıqca, bu ildə bildiyiniz kimi, 9-12% indeksdən həm əməkhaqqı, həm də sosial müavinətlər və pensiyalar artırılacaq. Avtomatik olaraq, inflyasiya da müvafiq olaraq dəyişir və artır. Əməkhaqlarının artımından sonra hökumət inflyasiya təzyiqi ilə üzləşdikdə müəyyən tədbirlər görür ki, inflyasiya təzyiqini azaltsınlar və əldə olan əməkhaqqı artımı əhalinin mövcud problemlərinin, istehlak xərclərinin həllinə yönəlsin”.
İqtisadçı qeyd edib ki, hökumət bu il vətəndaşların sosial problemlərinin həllinə 17 milyard pul ayırıb:
“Bildiyimiz kimi, Azərbaycan hökuməti 2026-cı ilin büdcəsində 17,1 milyard manat – bu, büdcənin 40%-dən daha artıq vəsait deməkdir, sosial problemlərin həllinə və cəmiyyətin vətəndaşlarının maddi dəstəyinə yönəldib. Bu da onu göstərir ki, dövri olaraq mövcud iqtisadi durumun pisləşməsi nəticəsində yaranacaq problemlərin aradan qaldırılması üçün əhaliyə, vətəndaşlara müxtəlif kateqoriyalar üzrə dəstək planları həyata keçiriləcək.
Ekspert sonda pensiya və müavinətlərin artımı barədə də danışıb:
“Bizim fikrimizcə, əgər orta əməkhaqqı 1170 manat civarındadırsa, onun yarısı qədər mimimum əməkhaqqı müəyyənləşməlidir. Təbii ki, bu, həm özəl müəssisələrin öz işçilərinə daha az əməkhaqqı verməsinin qarşısını alır, eyni zamanda verilən əməkhaqların ağarmasına, şəffaflaşmasına gətirib çıxardır. Çünki adətən özəl müəssisələrdə əməkhaqlarının bir qismi rəsmi, digəri isə qeyri-rəsmi şəkildə ödənilir ki, bu da vergidən yayınma hallarını təşkil edir. Belə halların qarşısı alınsın deyə düşünürəm ki, minimum əməkhaqqının məbləği yüksəlməlidir və dövlətin büdcəsi bu istiqamətdə vergi ilə təmin olunmalıdır. Bir sözlə, maliyyə-mühasibatlıq sistemləri şəffaflaşdırılmalıdır ki, bu problemlər aradan qalxsın”.
Mikayıl Mirzəzadə
